കുംഭമേള – ഭാരതത്തിന്റെ പൈതൃക സംസകൃതി


2007ലാണ് എന്നാണ് ഓർമ്മ. ഒരു മഞ്ഞ് കാലം, രാത്രി പതിനൊന്നിനോടടുക്കുന്നു. കുത്തിപ്പറിക്കുന്ന തണുപ്പ്. ഹരിദ്വാറിലെ പ്രധാന സ്നാന ഘട്ട് ആയ ഹർ കി പോഡിയിൽ നിന്ന് ശിവ മൂർത്തി മാർഗ്ഗിലെ അവിടത്തെ മലയാളികളുടെ കേന്ദ്രമായ അയ്യപ്പ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നടക്കുകയായിരുന്നു. വാഹനങ്ങളൊന്നും കിട്ടിയില്ല, അതാണ് വൈകിയ സമയത്തും കാൽനട തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടി വന്നത്. കുറച്ചേറെ നടന്നു. കടകൾ പലതും അടഞ്ഞ് തുടങ്ങിയിരുന്നു. ഇടുങ്ങിയ ഗലികൾ പലതായി പിരിയുന്ന ഇടത്ത് വച്ച് വഴിതെറ്റി. എന്തൊക്കെയോ ചിന്തയിൽ വഴി മാറിയ കാര്യം ശ്രദ്ധയിൽ വന്നില്ല. മുന്നോട്ട് തന്നെ നടന്നു. പോകെപ്പോകെ ഗലി കൂടുതൽ വിജനമാവുകയാണ്. ആളനക്കം ഇല്ല. പെട്ടെന്ന് ആ ഗലിയിലേക്ക് മറ്റൊരു ഇടുങ്ങിയ ഗലി വന്ന് ചേരുന്നയിടത്ത് നിന്ന് ഒരു കുറ്റൻ കാള മുന്നിലോട്ട് കുതിച്ച് വന്നു. വല്ലാത്ത ഒരു ആളൽ. ഞൊടിയിടയിൽ കുതറി മാറിയതോണ്ട് അത് ദേഹത്ത് തട്ടാതെ എന്നെ കടന്ന് പോയി. അതു വരെ തോന്നാത്ത ഒരു ഭയം എന്നെ ഗ്രസിച്ചു തുടങ്ങുകയായിരുന്നു അന്നേരം. ശരീരമാകെ ഒരു വിറയൽ ആയി അത് പടർന്ന് കയറി. വഴിതെറ്റിയെന്ന് ബോധ്യമായത് അപ്പോൾ മാത്രമായിരുന്നു. മന്നോട്ട് പോകുന്നതിൽ അർത്ഥമില്ല. തെറ്റായ വഴിയിൽ എത്രയേറെ പോയി എന്ന് ഒരു തിട്ടവുമില്ല. വഴി ചോദിക്കാൻ ഒരാൾ പോലും അവിടെങ്ങുമില്ല. തിരിച്ചു നടന്നു. പക്ഷേ ഭയം കൂടുതൽ ഭയാനകമാകുന്ന കാഴ്ചയായിരുന്നു പിൻ നടത്തത്തിൽ കണ്ടത്.

ആറടിപ്പൊക്കക്കാരായ നാഗസന്യാസിമാരുടെ ഒരു കൂട്ടം. എനിക്കെതിരെയുള്ള വഴിയിലൂടെ ചടുലമായ കാൽവയ്പ്പുകളോടെ അവർ നടന്ന് വരുന്നു. അരണ്ട വെളിച്ചം, വിജനവും നിശബ്ദവുമായ തെരുവ്. ഹർഹർ മഹാദേവ് വിളികളാൽ പെട്ടെന്ന് ജീവൻ വച്ചു ആ തെരുവിന്. ഉള്ളിലെ ഭയം വല്ലാതങ്ങ് പെരുകി. ഇരുപതോളമെങ്കിലുമുണ്ട് അവരുടെ എണ്ണം. ഉറച്ച കാൽവയ്പ്പുകളോടെ അവർ നടന്നു വരുന്നു. ദിഗമ്പരൻമാരാണ് അവരെല്ലാവരും. മേലാസകലം ഭസ്മം പൂശിയിരിക്കുന്നു. ആദ്യമായാണ് ഞാൻ നാഗ സന്യാസിമാരെ കാണുന്നത്. അവർ അടുത്ത് വരുന്തോറും ഭയം വർദ്ധിക്കുകയാണ്. ഹൃദയം പെരുമ്പറ കൊട്ടി. കൊടും തണുപ്പിലും വിയർത്ത് ഒലിക്കുന്നത് പോലെ തോന്നി എനിക്ക്. അവർ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ ഗലിയുടെ ഒരു വശത്തോട്ട് ഞാൻ ഒട്ടിനിന്നു. എന്നെ കണ്ടു എന്ന ഭാവം പോലും കാട്ടാതെ അവർ കടന്ന് പോയി. ശ്വാസം നേരെ വീണു. ഭയം വിട്ട് ഒഴിയാൻ പിന്നെയും സമയമെടുത്തു. ഹരിദ്വാർ അർദ്ധ കുംഭമേള റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ പോയതായിരുന്നു ഞാൻ. വീണ്ടും ഒരു കുംഭമേളയെത്തുമ്പോൾ മനസിൽ ആദ്യം വരുന്നത് അന്നത്തെ ആ അനുഭവമാണ്. ആ ഓർമ്മകളാണ്.

ഭാരതത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രബലമായ സാംസ്‌കാരിക/പൈതൃക/തീർത്ഥാടന ഉത്സവമാണ് കുംഭമേള. യുനെസ്‌കോയുടെ പൈതൃക പട്ടികയില്‍ പോലും ഇടം പിടിച്ചിട്ടുള്ള ഭാരതത്തിലെ അത്യപൂർവ്വ ആഘോഷങ്ങളിൽ ഒന്ന്. പന്ത്രണ്ട് വര്‍ഷത്തിലൊരിക്കല്‍ പ്രയാഗ്, ഹരിദ്വാര്‍, ഉജ്ജ്വെന്‍, നാസിക് എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് കുംഭമേള നടക്കുന്നത്. മൂന്ന് വർഷത്തെ ഇടവേളയിൽ ഈ നാല് ഇടങ്ങളിൽ ആയി കുംഭമേളയും, ആറു വര്‍ഷത്തിലൊരിക്കല്‍ ഹരിദ്വാറിലും, അലഹബാദിലും അര്‍ദ്ധ കുംഭമേളയും നടക്കുന്നു.12 വർഷം കൂടുമ്പോൾ പൂർണ്ണ കുംഭമേളയായും നടത്തപ്പെടും. ഇങ്ങിനെ 12 പൂര്‍ണ കുംഭമേളകൾക്ക് ശേഷം അതായത് 144 വര്‍ഷത്തിലൊരിക്കല്‍ നടക്കുന്ന മഹാ കുംഭമേള ഈ ശ്രേണിയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം. 2013ല്‍ പ്രയാഗിൽ ഇത്തരമൊരു മഹാകുംഭമേള നടക്കുകയുണ്ടായി. അടുത്ത മഹാകുംഭമേള 2157 ൽ വീണ്ടും പ്രയാഗിൽ വച്ച് നടക്കും. ഇപ്പോൾ പ്രയാഗിൽ തുടങ്ങുന്നത് 6 വർഷത്തെ ഇടവേളയിൽ വരുന്ന അർദ്ധ കുംഭമേളയാണ്.

നദീതട സംസ്കാരത്തിൽ ഇതൾ വിരിഞ്ഞ സനാതന സംസ്കൃതി നദീ ആരാധനയ്ക്ക് കൊടുത്ത പ്രാധാന്യമാണ് കുംഭമേളകൾ പോലുള്ള പൈതൃക ഉത്സവങ്ങൾ. ഹരിദ്വാറിൽ ഗംഗാ നദിയിലും, പ്രയാഗിൽ ഗംഗാ, യമുനാ സര